Wszystko o żyrafach

Żyrafa to ssak roślinożerny oraz najwyższe z żyjących obecnie zwierząt. Zamieszkuje afrykańskie sawanny na południe od Sahary. Jest spokrewniona z jeleniami i bydłem rogatym, jednak należy do osobnej rodziny żyrafowatych (Giraffidae), razem z najbliższym krewniakiem okapi.
Wystepowanie:
Obecny zasięg występowania gatunku obejmuje tereny Afryki subsaharyjskiej od Czadu po północną Botswanę, Natal i Transwal – dawne prowincje RPA. Wcześniej występowały w Afryce Zachodniej, gdzie wyginęły poza szczątkową populacją w Nigrze. W Afryce Południowej zostały reintrodukowane do rezerwatów. Siedliskiem żyraf są suche tereny trawiaste (sawanny) i lasy parkowe. Mogą przebywać z dala od źródeł wody.
Tryb życia
Aktywna w dzień, szczególnie rano i wieczorem. Żywi się liśćmi i pędami drzew. Żyje w stadach o hierarchicznej strukturze, składających się z kilkunastu do (rzadziej) kilkudziesięciu osobników. Rywalizujące samce toczą między sobą rytualne pojedynki siłowe polegające na przeginaniu na bok szyi przeciwnika.

Ciąża u żyrafy trwa 14–15 miesięcy, nowo narodzone cielę mierzy około 1,80–2 m wysokości w kłębie i waży 50–55 kg. Żyrafa żyje 20–30 lat.
Zagrożenia:
Żyrafy potrafią szybko biegać osiągając prędkość 55 km/h[6]. Lwy są jedynymi drapieżnikami, które naprawdę zagrażają dorosłym żyrafom. Udaje im się zabić dorosłą żyrafę, ważącą ponad tonę. Aby tego dokonać korzystają z chwili, kiedy schyla ona głowę, np. przy wodopoju. Żyrafa musi szeroko rozstawić nogi lub uklęknąć i nisko pochylić głowę, aby napić się wody. Jeden z kotów skrada się do niej, następnie skacze, chwyta ją zębami za pysk i wbija pazury w kark. Kiedy ofiara raz straci równowagę, cała rodzina lwów przybiega, by ją dobić.

W klasyfikacji IUCN żyrafa zaliczana jest do gatunków niskiego ryzyka. Liczebność wszystkich afrykański populacji szacowana jest na 110 000 – 150 000 osobników. Najliczniejsze są populacje w Kenii (45 000), Tanzanii (30 000) i Botswanie (12 000). Do czynników potencjalnie zagrażających żyrafom zalicza się polowania i utratę siedlisk spowodowaną gospodarką człowieka.

Zbigniew Pacelt

Zbigniew Pacelt (ur. 26 sierpnia 1951 w Ostrowcu Świętokrzyskim) – polski sportowiec (pływak i pięcioboista), olimpijczyk, trener, działacz sportowy, poseł na Sejm V i VI kadencji, były wiceminister sportu.

Życiorys

W 1975 ukończył studia na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, uzyskując tytuł zawodowy magistra wychowania fizycznego.

Karierę sportową rozpoczynał w sekcji pływackiej KSZO Ostrowiec Świętokrzyski. W latach 1960–1972 był zawodnikiem AZS Warszawa, zaś w latach 1972–1980 Lotnika i Legii Warszawa. W latach 70. należał do czołówki polskich pięcioboistów nowoczesnych.

Mistrz Polski w pływaniu (200 m zm.: 1967, 1968, 1970, 1971, 1972; 400 m zm.: 1971), dwunastokrotny rekordzista Polski na basenie 25 m i osiemnastokrotny na basenie 50 m. Jako pływak brał udział w Mistrzostwach Europy w Barcelonie w 1970 oraz na Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku w 1968 i w Monachium w 1972.

Jako pięcioboista nowoczesny wywalczył tytuł wicemistrza Polski w 1975, dwukrotnie drużynowe Mistrzostwo Świata w 1977 i 1978, brał udział w Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu w 1976.

Po zakończeniu kariery sportowej pracował jako trener i działacz sportowy. W latach 1980–1988 był trenerem Legii Warszawa, a następnie szkoleniowcem reprezentacji narodowej w pięcioboju nowoczesnym, m.in. podczas Igrzysk Olimpijskich w Barcelonie w 1992 (dwa złote medale – drużyny i indywidualnie Arkadiusza Skrzypaszka). W 1992 uznany za Trenera Roku w plebiscycie „Przeglądu Sportowego”.

W latach 1994–2000 kierował Departamentem Sportu Wyczynowego w Urzędzie Kultury Fizycznej i Sportu, a w latach 2001–2002 był wiceprezesem UKFiS. Od 2002 do 2005 był wiceprezesem Polskiej Konfederacji Sportu. Wieloletni wiceprezes Polskiego Związku Pięcioboju Nowoczesnego, członek Zarządu Polskiego Komitetu Olimpijskiego, członek Międzynarodowej Komisji ds. zwalczania dopingu w sporcie, członek Zarządu Głównego Akademickiego Związku Sportowego.

W latach 1996–2004 pełnił funkcje zastępcy szefa misji, szefa misji i zastępcy szefa delegacji, szefa sztabu przygotowań olimpijskich na kolejnych Igrzyskach Olimpijskich. W 2006 był szefem misji olimpijskiej na Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Turynie.

W wyborach parlamentarnych w 2005 został wybrany posłem na Sejm z okręgu kieleckiego z listy Platformy Obywatelskiej. W przedterminowych wyborach parlamentarnych w 2007 po raz drugi uzyskał mandat poselski, otrzymując 8455 głosów.

Od 26 listopada 2007 do 21 listopada 2008 zajmował stanowisko sekretarza stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki.

Odznaczenia

Odznaczony Złotym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe (dwukrotnie) oraz Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Uhonorowany tytułem „Honorowego Obywatela Ostrowca Świętokrzyskiego” (2009).

Źródła

• Strona sejmowa posła VI kadencji
• Zbigniew Pacelt – sylwetka w portalu Polskiego Komitetu Olimpijskiego

Linki zewnętrzne

• Zbigniew Pacelt – strona prywatna

Zbigniew Węglarz

Zbigniew Węglarz (ur. 5 sierpnia 1914 roku, zm. 8 stycznia 2007 roku) – polski komandor podporucznik i morski oficer pokładowy niszczycieli, kapitan żeglugi wielkiej. Podczas II wojny światowej służył na okrętach jako oficer broni podwodnej. W latach 1948-1950 dowodził ORP „Błyskawica”. W okresie stalinizmu w Polsce był represjonowany, następnie został zrehabilitowany. Od 1958 roku przez dwadzieścia lat pływał na stanowiskach oficerskich i kapitańskich we flocie handlowej. Kawaler Orderu Odrodzenia Polski.

Wykształcenie

Zbigniew Węglarz urodził się 5 sierpnia 1914 roku w Krakowie, jako jedyne dziecko w nauczycielskiej rodzinie Stanisława i Zofii z Sękarów. Ojciec Stanisław, absolwent Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1903 roku, zginął podczas I wojny światowej. W 1921 roku matka Zofia wraz z synem wyjechała na kilka lat do Francji, gdzie uczyła dzieci polskich górników w Auchel. Po powrocie do Krakowa Zbigniew Węglarz pobierał nauki w szkole powszechnej, a później uczęszczał do matematyczno-przyrodniczego Gimnazjum im. Hoene-Wrońskiego. Kiedy zdał maturę chciał podjąć naukę w płatnej Państwowej Szkole Morskiej w Gdyni, jednakże ze względu na status materialny rodziny okazało się to niemożliwe.

W lipcu 1933 roku został przyjęty na Wydział Morski Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu. Podczas nauki odbył rejs na szkunerze szkolnym ORP „Iskra” w rejon Morza Śródziemnego i Norwegii (maj – wrzesień 1934 roku). 15 października 1936 roku otrzymał promocję oficerską. Także w 1936 roku, wraz z pozostałymi nowo promowanymi oficerami Marynarki Wojennej był przedstawiony prezydentowi Ignacemu Mościckiemu i marsz. Polski Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi na Zamku Królewskim w Warszawie. W trakcie późniejszej służby ukończył siedem kursów specjalistycznych, w tym III Kurs Oficerów Broni Podwodnej (2 października 1938 roku – 30 czerwca 1939 roku).

Służba wojskowa

Po zaliczeniu kursu aplikacyjnego dla podporuczników marynarki wyznaczono go na pierwsze stanowisko służbowe – dowódcy plutonu – w Kadrze Floty w Gdyni. W okresie od 2 maja 1937 roku do 26 kwietnia 1938 roku pływał na transportowcu ORP „Wilia” w rejsach szkolnych do Francji i Wielkiej Brytanii oraz po uzbrojenie do Szwecji i Estonii. Następnie był oficerem wachtowym ORP „Iskra”, na pokładzie którego uczestniczył w podróży do Dubrownika, Korfu, Casablanki i na Azory. Przez miesiąc, od 5 kwietnia 1939 roku zajmował stanowisko oficera wachtowego na trałowcu ORP „Czajka”, po czym objął funkcję oficera broni podwodnej niszczyciela ORP „Burza”. Na pokładzie „Burzy” opuścił Polskę w ramach realizacji Planu „Peking” w przededniu II wojny światowej. W bitwie o Narwik niszczyciel działał we fiordach Sjöregan i Reisen (30 kwietnia – 10 maja 1940 roku), a po krótkim pobycie w Scapa Flow skierowano go do ewakuacji wojsk z Francji, podczas której został poważnie uszkodzony w rejonie Calais. 26 października jego załoga uratowała 254 rozbitków z RMS „Empress of Britain”, natomiast 16 listopada okręt zderzył się z trałowcem HMS „Arsenal”, w wyniku czego brytyjska jednostka zatonęła. Z dniem 26 listopada 1940 roku Zbigniew Węglarz został I oficerem broni podwodnej na niszczycielu ORP „Błyskawica”, a od lipca do września 1941 roku przebywał w dyspozycji Komendanta Uzupełnień Floty kmdr por. Ludwika Ziembickiego z wyznaczeniem na komendanta Obozu Szkolnego w Bickleigh. Potem był I oficerem broni podwodnej ORP „Burza” w trakcie remontu.

Dywizjon niszczycieli podczas realizacji Planu „Peking”. Widok z rufy ORP „Błyskawica” na OORP „Grom” i „Burza”.

18 stycznia 1942 roku objął stanowisko I oficera broni podwodnej niszczyciela ORP „Piorun”, na którym brał udział w konwojach na Oceanie Atlantyckim, Morzu Północnym i do Gibraltaru, Operacji „Husky” oraz działaniach na Morzu Śródziemnym i przeciw „Tirpitzowi”. Wyokrętowano go 12 maja 1944 roku, wskutek zatargu z zastępcą dowódcy okrętu kpt. mar. Wieńczysławem Konem. Po krótkim pobycie w dyspozycji szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej wiceadm. Jerzego Świrskiego, rozpoczął służbę w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Okehampton jako wykładowca broni podwodnej i oficer kursowy Szkoły Podchorążych Rezerwy Marynarki Wojennej. 9 grudnia 1944 roku został oficerem flagowym specjalistą broni podwodnej w Komendzie Morskiej „Południe” w Plymouth i pełnił tę funkcję do momentu rozwiązania Marynarki Wojennej w ramach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Od 28 grudnia 1946 roku przebywał w obozach repatriacyjnych, a 21 marca 1947 roku zarejestrował się w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie w celu powrotu do Polski. Wyznaczono go do grupy kmdr. ppor. Bolesława Romanowskiego z przeznaczeniem na zastępcę dowódcy ORP „Błyskawica”. W dniach 1–4 lipca przeszedł na pokładzie okrętu z Rosyth do Gdyni, gdzie miało miejsce powitanie przez dowódcę Marynarki Wojennej kontradm. Włodzimierza Steyera. W okresie 5 grudnia 1947 roku – 14 kwietnia 1948 roku kierował Zakładami Broni Podwodnej, następnie powrócił na zastępcę dowódcy ORP „Błyskawica”. Od 21 stycznia 1949 roku do 24 czerwca 1950 roku dowodził „Błyskawicą”, będąc ostatnim przedwojennym oficerem na tym stanowisku.

Został wywieziony z okrętu przez oficerów Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego pod pozorem wezwania do dowódcy Marynarki Wojennej, który de facto nie wydał zgody na jego aresztowanie. Pomimo torturowania w śledztwie nie przyznał się do winy. Wyrokiem Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 20 listopada 1951 roku skazano go na osiem lat więzienia za zorganizowanie spisku w wojsku. Decyzją Najwyższego Sądu Wojskowego z 19 stycznia 1955 roku został zrehabilitowany i zwolniony po czterech latach i siedmiu miesiącach.

Awansował kolejno na stopnie oficerskie:

• podporucznika marynarki – 1936
• porucznika marynarki – 1940
• kapitana marynarki – 1945
• komandora podporucznika – 1948

Flota handlowa

20 kwietnia 1955 roku podjął pracę w Polskim Rejestrze Statków, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia został wyznaczony inspektorem Oddziału Wrocławskiego. 21 czerwca 1957 roku zatrudniono go w Polskich Liniach Oceanicznych w Gdyni na stanowisku inspektora bezpieczeństwa i higieny pracy. W latach 1958-1963 pływał u indonezyjskiego armatora Pleni, natomiast w 1964 roku rozpoczął pracę na jednostkach Polskich Linii Oceanicznych i Chipolbroku. W tym okresie był kapitanem drobnicowców MS „Janek Krasicki”, „Nowowiejski” i „Stefan Okrzeja”. Od 27 grudnia 1975 roku do 22 sierpnia 1978 roku dowodził dużymi masowcami amerykańskiej firmy Navicom – MS „Tropwood” oraz MS „Tropwind”, po czym ostatecznie przeszedł na emeryturę.

Emerytura

Początkowo pozostał w Gdyni, a po pewnym czasie przeniósł się do rodzinnego Krakowa. Jego pasją stała się turystyka górska, często odwiedzał Babią Górę i Turbacz. Zmarł 8 stycznia 2007 roku w Krakowie, został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Był żonaty z Jadwigą Garbusińską (ur. 1911, zm.2004), córką kompozytora muzyki organowej Kazimierza Garbusińskiego. Nie mieli potomstwa.

Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Walecznych – trzykrotnie
• Medal Morski z trzema okuciami
• Deltagermedaljen (Norwegia)
• War Medal 1939-1945 (Wielka Brytania)
• 1939-1945 Star (Wielka Brytania)
• Italy Star (Wielka Brytania)

Publikacje

Wielokrotnie publikował na łamach „Biuletynu Historycznego” Muzeum Marynarki Wojennej, „Naszych Sygnałów” oraz „Przeglądu Morskiego”. Napisał m.in. „Wspomnienia o Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu” („Nasze Sygnały” 1984 nr 153), „Wspomnienia ze służby na ORP „Burza” w latach 1939–1940″ („Biuletyn Historyczny” 1989 nr 11) i „Powrót do Ojczyzny” („Biuletyn Historyczny” 1997 nr 15). Był również autorem relacji z okresu służy wojskowej opracowywanych dla Wydziału Historycznego Marynarki Wojennej oraz wspomnienia o dowódcy ORP „Garland” kmdr. ppor. Marianie Kadulskim. Prowadził anglojęzyczną stronę internetową poświęconą Marynarce Wojennej z okresu II Rzeczypospolitej i II wojny światowej. Ofiarował wiele eksponatów dla Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, a także Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie.

Bibliografia

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa poświęcona polskiej Marynarce Wojennej prowadzona przez kmdr ppor. w st. spocz. Zbigniewa Węglarza (ang.).

Zdzisław Banat

Zdzisław Banat (ur. 3 marca 1947 w Ulanicy) – polski inżynier, samorządowiec, były prezydent Rzeszowa, były przewodniczący sejmiku podkarpackiego.

Życiorys

W 1971 ukończył studia na Wydziale Budownictwa Lądowego i Komunalnego Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Rzeszowie, a cztery lata później na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Krakowskiej. W 2006 uzyskał stopień naukowy doktora na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Do 1986 był zatrudniony jako inżynier w przedsiębiorstwach budowlanych. W 1980 wstąpił do „Solidarności”, przewodniczył komisji zakładowej w Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych, wszedł także w skład zarządu regionu związku. Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany na okres 11 dni. Po zwolnieniu współpracował z niejawnymi strukturami NSZZ „S”, angażując się m.in. w kolportaż publikacji drugiego obiegu.

W drugiej połowie lat 80. zajmował stanowisko wicedyrektora rzeszowskiego Wojewódzkiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. W okresie 1990–1991 pełnił funkcję prezydenta Rzeszowa, później przez siedem lat zajmował kierownicze stanowisko w urzędzie wojewódzkim. Pracował później w regionalnej Agencji Rozwoju Regionalnego, Departamencie Kultury Urzędu Marszałkowskiego, Miejskim Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej. W 2007 został zastępcą dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej.

Przez kilkanaście lat należał do Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. Od 1998 do 2002 z ramienia Akcji Wyborczej Solidarność zasiadał w sejmiku podkarpackiego I kadencji, pełniąc funkcję jego przewodniczącego. W 2004 wstąpił do Prawa i Sprawiedliwości.

Związany z organizacjami chrześcijańskimi, m.in. Ruchem Światło-Życie i Stowarzyszeniem Rodzin Katolickich.

Odznaczenia

W 1998 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, w 2002 – Brązowym Medalem „Za Zasługi dla obronności kraju”, a w 2010 otrzymał statuetkę Pomnika Poległych Stoczniowców.

Źródła

• Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności

Zdzisław Gozdawa

Zdzisław Gozdawa, właśc. Zdzisław Godlewski, posługiwał się też nazwiskiem Gozdawa-Godlewski (ur. 1 grudnia 1910 w Warszawie, zm. 29 lutego 1990 tamże) – polski komediopisarz, poeta, autor tekstów piosenek, satyryk, także kompozytor; ponadto dyrektor, kierownik literacki i artystyczny teatru.

Życiorys

Studiował na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, którego absolwentem został w 1932 roku. Jako literat zadebiutował w roku 1929 librettem do bajki muzycznej Królewna Iskierka. Pierwszą piosenkę napisał dla Mieczysława Fogga, był to utwór Limpopo. Jego utwory wykonywali także inni artyści, m.in.: Hanka Bielicka, Chór Czejanda, Czerwone Gitary, Roman Gerczak, Mirosława Krajewska, Zbigniew Kurtycz, Tadeusz Miller, Jerzy Połomski, Zbigniew Rawicz, Rena Rolska, Irena Santor, Ludwik Sempoliński, Hanna Skarżanka, Jarema Stępowski, Tadeusz Wesołowski, Mieczysław Wojnicki.

W latach 1932-39 był związany z kabaretem Pegaz, z którym współpracował jako kierownik oraz autor tekstów (skecze, monologi). W 1936 roku nawiązał trwającą do 1978 współpracę z Wacławem Stępniem. Stworzyli oni duet autorski. Pisali wspólnie komedie, wodewile, książki i piosenki. Związani byli także z teatrem Syrena, w którym sprawowali kierownictwo literackie (1957-62 i 1962-78). Później sam Gozdawa był dyrektorem tego teatru (1974-78).

Gozdawa działał też na własną rękę, publikując artykuły i felietony w różnych pismach (tygodnikach kulturalnych i dziennikach).

Odznaczenia

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1974)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1965)
• Złoty Krzyż Zasługi (1965)
• Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)
• Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)
• Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1974)
• Odznaka „Za zasługi dla Warszawy” (1969)

Najważniejsze piosenki

• Budujemy nowy dom (muz.)
• Cóż ci więcej mogę dać (sł.)
• Gdy się kogoś ma (sł.)
• Małe mieszkanko na Mariensztacie (muz.)
• Marynika (sł.)
• Walc MDM (sł.)
• Walc na niepogodę (sł.)
• Zielony kapelusik (sł.)

Spektakle

z Wacławem Stępniem:

• 1946 – Bliźniak – scenariusz
• 1946 – Świetnie się składa – scenariusz
• 1947 – Artyści – scenariusz
• 1948 – Ambasador – scenariusz
• 1951 – Wodewil warszawski – scenariusz
• 1952 – Wielki cyrk – scenariusz
• 1957 – Pan Vicienzo jest moim ojcem – teksty piosenek
• 1958 – Nasze jajko – scenariusz
• 1965 – Latające dziewczęta – teksty piosenek
• 1967 – Szklane wesele – teksty piosenek
• 1968 – Wesele na całą Europę – teksty piosenek
• 1969 – Róbmy coś – scenariusz
• 1973 – Miasto cudów – scenariusz
• 1975 – Kabaretro – scenariusz
• 1978 – Skok do łóżka – teksty piosenek

Bibliografia

• Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ISBN 83-86848-05-7, tu hasło Zdzisław Gozdawa, s. 61.

Linki zewnętrzne

• Zdzisław Gozdawa w bazie filmpolski.pl
• Zdzisław Gozdawa w bazie Katalog Polskich Płyt Gramofonowych
• Zdzisław Gozdawa w bazie e-teatr.pl

Łucja Zawada

Łucja Zawada (ur. 26 grudnia 1913 r. w Nowa Wieś, zm. 26 lutego 1985 r. w Nowy Bytom) – nauczycielka, instruktorka harcerska, żołnierz Szarych Szeregów.

Okres przedwojenny

Do harcerstwa wstępuje w 3 stycznia 1931 r. W latach 1935-1938 zorganizowała i prowadziła Drużynę Harcerek im. Królowej Jadwigi w Szkole Podstawowej nr 3 w Orzegowie. 15 września 1938 r. zostaje hufcową harcerek w Nowym Bytomiu, przygotowując harcerki do wojny w ramach Pogotowia Wojennego Harcerek. Przygotowanie do obrony kraju zdobywała na 4 tygodniowym kursie strzeleckim w hufcu hajduckim, brała również udział w kursach i odprawach Pogotowia Wojennego Harcerek w Szkole Instruktorek na Buczu w 1939 r.

W okresie 1936-1939 działa również w Zarządzie Koła Związeku Obrony Kresów Zachodnich w Wirku i w Związku Nauczycielstwa Polskiego.

II Wojna Światowa

Od listopada 1939 pracuje w Szarych Szeregach jako kierownik okręgu na powiaty Tarnowskie Góry, Lubliniec, Nowy Bytom, Ruda, Lipiny i Świętochłowice. Od maja 1940 należy do kierowniczej piątki konspiracyjnej harcerek śląskich, które pozostały na Górnym Śląsku: Adela Korczyńska, Janina Lewicka, Anna Morkisz, Jadwiga Nowarowa. Organizacyjnie podlegały Komendantce Śląskiej Chorągwi Harcerek zamieszkałej w Krakowie hm. Irenie Kuśmierzewskiej.

Organizowała z zespołami harcerek pomoc dla uwięzionym i ich rodzinom, wysyłanie paczek do obozów jeńców polskich. W ramach działalności „Patronatu” organizowała pomoc dla więźniów obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu i dla ich rodzin. Do akcji zbierania lekarstw, żywności i ciepłej odzieży wciągnęła nie tylko harcerki ale również znajomych, którzy robili rękawice o jednym palcu, wykonano tysiące nauszników zużywając wszystką wełnę z domów, prując swetry. Przygotowała i szkoliła zespoły sanitarne w swoim okręgu. Na Tarnowskie Góry i Lubliniec przekazywała programy i materiały tajnego nauczania. W Rudzie Śląskiej zorganizowała lotną bibliotekę (obieg) polskich książek ok. 280 woluminów uratowanych wcześniej przez harcerki z palącego się stosu biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych w Wirku. W Ząbkowicach z grupą nieharcerską zorganizowała pomoc transportowanym jeńcom i ostrzegała zagrożonych aresztowaniem.

Poza pracą w tajnym harcerstwie działała od czerwca 1941 w ZWZ, a potem w AK. Prowadzi skrzynkę łączności dla Komendy Okręgu Ślaskiego AK.

Okres powojenny

W latach 1945-1950 jako członkini Komendy Chorągwi i kierownik referatu szkolenia prowadzi wiele obozów i kursów drużynowych. W związku z likwidacją harcerstwa, w nowej organizacji nie było dla niej miejsca, ma przerwę w działalności. Swój czas poświęca na pracę nauczycielską i zdobywanie wyższych kwalifikacji zawodowych. Wraz z grupą instruktorów powróciła do ZHP dopiero po 1956 r. W latach 1956-1962 praca w Komendzie Chorągwi w Katowicach jako osoba odpowiedzialna za kształcenie drużynowych. W 1948 otrzymała stopień harcmistrzyni (zweryfikowany w 1958).

Później udzielała pomocy drużynowym w prowadzeniu drużyn w szkołach, w których uczyła. Od stycznia 1977 pracuje Komisji Historycznej Katowickiej Chorągwi jako z-ca Przewodniczącego. W uznaniu zasług w pracy harcerskiej uchwałą Głównej Kwatery z dnia 24.06.1980 został nadany jej honorowy stopień harcmistrza Polski Ludowej. W hufcu Ruda Śląska (1981-1984) przewodnicząca Komisji Historycznej.

Oprócz pracy harcerskiej działała jako kierownik kulturalno-oświatowy Frontu Jedności Narodowej w Wirku (1952-1957). Swoje bogate doświadczenia z pracy nauczycielskiej przekazywała jako kierownik szkoleniowy nauczycieli rejonu ZNP (1962-1970).

W ostatnich latach życia pracowała nad wydaniem materiałów dotyczących działalności Śląskiej Komendy Harcerek w latach 1945-1950 i nad historią harcerstwa w Rudzie Śląskiej.

Ordery i odznaczenia

• Medal Wojska po raz 1,2,3 (1948)
• Srebrny Krzyż Za Zasługi dla ZHP (1948)
• Medal 1O-lecia Polski Ludowej (1955)
• Złoty Krzyż Za Zasługi dla ZHP (1973)
• instruktorska odznaka Harcerskiej Służby Ziemi Śląskiej (1979)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1980)
• instruktorska odznaka 35-lecia Harcerskiej Służby Ziemi Śląskiej (1980)
• Złoty Krzyż Za Zasługi dla ZHP (1981)
• Krzyż Armii Krajowej (1981)
• Odznaka pamiątkowa 70-lecia Harcerstwa Polskiego (1981)
• Krzyż kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1982)
• Złota Odznaka Zasłużony w rozwoju woj. katowickiego (1983)
• Instruktor – Senior ZHP (1983)
• Medal Za udział w wojnie obronnej 1939 (1983)

Nagrody

• Kuratora (1960)
• Inspektora Oświaty (1971)
• Nagroda III stopnia Ministra Oświaty (1972)

Bibliografia

Zobacz też

• Hufiec ZHP Ruda Śląska imienia Łucji Zawada

Łukasz Ciepliński

Łukasz Konrad Ciepliński ps. „Pług”, „Ostrowski”, „Ludwik”, „Apk”, „Grzmot”, „Bogdan” (ur. 26 listopada 1913 r. w Kwilczu, pow. Międzychód – zm. 1 marca 1951 r. w komunistycznym więzieniu na Mokotowie w Warszawie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, żołnierz Organizacji Orła Białego, ZWZ-AK oraz NIE i DSZ, prezes IV Komendy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys

Był synem Franciszka Cieplińskiego i Marii z domu Kaczmarek. Uczęszczał do Korpusu Kadetów w Rawiczu. W latach 1934-1935 był słuchaczem Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie-Ostrowi Mazowieckiej, którą ukończył w stopniu podporucznika. Następnie pozostał w WP; od 1936 służył w 62 Pułku Piechoty w Bydgoszczy.

Uczestniczył w wojnie obronnej 1939 jako dowódca kompanii przeciwpancernej w 62 Pułku Piechoty. Walczył w bitwie nad Bzurą i w Puszczy Kampinoskiej podczas przebijania się do oblężonej Warszawy. Wyróżnił się w walkach pod Witkowicami, gdzie z działka przeciwpancernego zniszczył 6 niemieckich czołgów. Został za ten wyczyn odznaczony osobiście Orderem Virtuti Militari V klasy przez gen. Tadeusza Kutrzebę oraz awansowany do stopnia porucznika. Z resztami swojego pułku przedarł się do stolicy i brał udział w jej obronie. Po kapitulacji 28 września 1939 nie poszedł do niewoli. Udało mu się przedostać na Węgry do Budapesztu do polskiej placówki wojskowej. Po przeszkoleniu usiłował powrócić do Polski, ale na granicy został aresztowany przez policję ukraińską, która przekazała go Niemcom. Został osadzony w więzieniu w Sanoku, z którego jednak zbiegł w maju 1940 i dotarł do Rzeszowa.

Tam natychmiast zaangażował się w działalność konspiracyjną; został mianowany komendantem Podokręgu Rzeszowskiego Organizacji Orła Białego. Po scaleniu OOB z ZWZ objął funkcję komendanta Obwodu Rzeszów. W tym czasie otrzymał awans do stopnia kapitana. Od 1941 stał na czele Inspektoratu Rejonowego Podokręg Rzeszów AK; zajmował to stanowisko aż do lutego 1945 brał udział w wielu akcjach bojowych na obszarze powiatów Rzeszów, Dębica, Kolbuszowa. Doprowadził do doskonałego zorganizowania struktur wywiadu i kontrwywiadu, które zlikwidowały łącznie ok. 300 konfidentów Gestapo i kolaborantów. Sukcesem jego podwładnych było przechwycenie części pocisków V-1 i V-2 wiosną 1944 oraz wykrycie tajnej kwatery Adolfa Hitlera w tunelu kolejowym pod wsią Wiśniowa, Stępina niedaleko Strzyżowa. W międzyczasie awansował do stopnia majora. W maju 1944 przeprowadził akcję „Kośba” – likwidację funkcjonariuszy hitlerowskich na swoim terenie. W ramach akcji „Burza” jego oddziały zorganizowane w 39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich AK 2 sierpnia brały udział w wyzwalaniu Rzeszowa. W połowie sierpnia wobec nakazu radzieckiego komendanta wojskowego o złożeniu broni przez AK zdecydował o zejściu w konspirację. Był przeciwny ujawnianiu się żołnierzy AK i wstępowaniu do LWP-wydał rozkaz o bojkocie mobilizacji.

W nocy z 7 na 8 października 1944 podjął nieudaną próbę odbicia 400 AK-owców więzionych przez NKWD na Zamku Rzeszowskim. W styczniu 1945 został przeniesiony do sztabu Okręgu Krakowskiego AK. Tam współorganizował organizację NIE, zostając w lutym tego roku szefem sztabu Okręgu najpierw w NIE, a następnie w Delegaturze Sił Zbrojnych. Następnie związał się ze Zrzeszeniem WiN. We wrześniu 1945 został prezesem Okręgu Krakowskiego WiN, a w grudniu tego roku komendantem Obszaru Południowego. Po rozbiciu przez UB III Zarządu Głównego WiN i aresztowania Wincentego Kwiecińskiego, utworzył w styczniu 1947 IV Zarząd Główny WiN. Przeniósł jej siedzibę z Krakowa do Zabrza. Za jego kierownictwa osłabiona organizacja rozwijała głównie działalność wywiadowczą i propagandową , m.in. utworzono ekspozytury zagraniczne w Londynie, Paryżu, Berlinie, Monachium i Rzymie. 28 listopada 1947 został aresztowany w Katowicach przez funkcjonariuszy UB. Zawierzył obietnicom oficerów UB o ogłoszeniu „cichej amnestii” dla jego podkomendnych i ujawnił kontakty organizacyjne i swoich współpracowników. Dla ratowania aresztowanych w czasie likwidacji IV zarządu WiN 2,5 tysiąca podkomendnych i doprowadzenia do ich amnestionowania początkowo zgodził się na udział w „grze wywiadowczej” z wywiadami państw zachodnich, gdy jednak zorientował się że MBP nie ma zamiaru dotrzymywać umowy wycofał się z niej podpisując tym samym na siebie wyrok śmierci.

Brutalne śledztwo ppłk. Ł. Cieplińskiego i jego współpracowników trwało aż 3 lata i było prowadzone pod bezpośrednim nadzorem NKWD. Tak o nim mówił podczas rozprawy IV Prezes WiN:

W czasie śledztwa leżałem skatowany w kałuży własnej krwi. Mój stan psychiczny był w tych warunkach taki, że nie mogłem sobie zdawać sprawy z tego, co pisał oficer śledczy.

Rozprawa odbyła się w październiku 1950 przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie. 14 października ppłk Ł. Ciepliński został skazany na 5-krotną karę śmierci oraz 30 lat więzienia.

Zachowały się jego grypsy więzienne do rodziny, które pisał ołówkiem chemicznym na 2 stronach bibułki. Przemycane były w szwach chusteczki sporządzonej z więziennego prześcieradła. W jednym z grypsów pisał do żony:

Kochana Wisiu! Jeszcze żyję, chociaż są to prawdopodobnie już ostatnie dla mnie dni. Siedzę z oficerem gestapo. Oni otrzymują listy, a ja nie. A tak bardzo chciałbym otrzymać chociaż parę słów Twoją ręką napisanych (…). Ten ból składam u stóp Boga i Polski (…). Bogu dziękuję za to, że mogę umierać za Jego wiarę świętą, za moją Ojczyznę i za to, że dał mi taką żonę i wielkie szczęście rodzinne.

Został zabity strzałem w tył głowy 1 marca 1951 w piwnicy pomieszczeń gospodarczych więzienia UB na Mokotowie w Warszawie.

Odznaczenia i upamiętnienie

Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych. 3 maja 2007 Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Łukasza Cieplińskiego Orderem Orła Białego.

Tablice upamiętniające go znajdują się w rodzinnym Kwilczu i Rzeszowie. Jest patronem Szkoły Podstawowej nr 28 w Rzeszowie. Jego nazwiskiem nazwano też jedną z ulic Rzeszowa. Przy moście na Bzurze w miejscowości Witkowice w pow. sochaczewskim również znajduje się tablica upamiętniająca bohaterskie czyny Łukasza Cieplińskiego podczas bitwy nad Bzurą we wrześniu 1939 roku.

Bibliografia

Łukasz Górnicki

Łukasz Górnicki herbu Ogończyk (ur. 1527 w Oświęcimiu, zm. 22 lipca 1603 w Lipnikach pod Tykocinem) – polski humanista renesansowy, poeta, pisarz polityczny, tłumacz, sekretarz królewski Zygmunta Augusta 1559 i jego bibliotekarz, starosta niegrodowy tykociński 1571, starosta wasilkowski 1576.

Życiorys

Urodził się w Oświęcimiu. Był synem ubogich mieszczan z Bochni Marcina Góry (tak też się pierwotnie i sam nazywał) i Anny Gąsiorkówny. Początkowe wykształcenie pobierał w rodzinnym mieście. Znaczącą rolę w życiu młodego Łukasza odegrał jego wuj Stanisław Gąsiorek zwany Anserinusem, znany bliżej jako Stanisław Kleryka (kleryk kaplicy królewskiej na Wawelu), autor polskich wierszy patriotycznych, poeta, kompozytor i dyrygent kapeli Zygmunta Starego. Zaopiekował się on siostrzeńcem, sprowadził do Krakowa w 1538 r., doglądał jego studiów, potem dworskiej kariery, a w końcu uczynił swym spadkobiercą.

Wiadomości o studiach Górnickiego opierają się tylko na domniemaniu. Można więc domniemywać, że – podobnie jak jego starszy rodak z Oświęcimia Andrzej Patrycy Nidecki – uczęszczał do szkoły parafialnej św. Jana, gdzie dwaj wybitni filologowie Wojciech Nowopolczyk i Szymon Marycjusz nauczali łaciny oraz greki. W Krakowie musiał Górnicki spotkać się ze środowiskiem włoskim. W klasztorze franciszkanów wykładali w tym czasie Franciszek Lismanin i znany Włoch Marek de la Torre. Tak samo jak Nidecki, Górnicki nie zapisał się na Akademię Krakowską.

Służba dworska Górnickiego trwała od lat młodzieńczych aż do zgonu. Około roku 1545 dostał się na zbudowany w latach 1505-1550 w Prądniku pod Krakowem dwór podkanclerzego koronnego, biskupa krakowskiego Samuela Maciejowskiego, wielkiego opiekuna literatury i nauki. Tam jako pisarz kancelaryjny był uczestnikiem życia mających spory zasób wiedzy dworzan. W 1548 r. udał się z misją Filipa Padniewskiego do Siedmiogrodu. Po zgonie Maciejowskiego w roku 1550 przebywał dwa lata także w Prądniku na dworze biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego, który przejął już bardziej pałacyk niż dwór po Maciejowskim, a w roku 1552 przeszedł do kancelarii królewskiej i pracował pod kierunkiem podkanclerzego Jana Przerembskiego. Z nim razem w 1552 r. asystował królowi do Gdańska, Królewca i na Litwę. W rok potem uczestniczył w poselstwie Przerembskiego do Wiednia, z prośbą od króla o rękę Katarzyny Habsburżanki. W latach 1554–1556 rezydował na dworze królewskim, pełniąc obowiązki pisarza kancelarii koronnej.

W tym okresie otrzymał niższe święcenia duchowne (podobnie zresztą postąpił Jan Kochanowski) i na tej podstawie uzyskał kilka beneficjów kościelnych. 24 maja 1554 r. wuj Łukasza Stanisław sporządził testament na korzyść siostrzeńca; odstąpił mu probostwo w Wieliczce oraz kanonię w kolegiacie kruszwickiej, a w 1562 probostwo w Kętach. Górnicki nie pełnił osobiście czynności związanych z piastowanymi stanowiskami, lecz – ówczesnym zwyczajem – czerpał jedynie korzyści z dochodów owych beneficjów, w obowiązkach zaś wysługując się zastępcami. Zyskawszy w ten sposób większe środki finansowe, w 1557 r. udał się na dwa lata do Włoch, gdzie osiedlił się w Padwie i zajął studiami prawniczymi. Do kraju wrócił w lutym 1559 i chociaż nie uzyskał stopnia naukowego, otrzymał przynoszącą zaszczyt godność sekretarza tajnej kancelarii królewskiej, który to urząd w praktyce oddawano tylko wybitnym osobistościom. 23 listopada 1559 r. otrzymał nominację na bibliotekarza Zygmunta Augusta. Funkcję bibliotekarza pełnił prawie trzynaście lat, do roku 1572.

Na dworze królewskim Górnicki spotykał się z dawnymi przyjaciółmi – z Janem Kochanowskim i mającym już wtedy duży rozgłos filozofem Andrzejem Patrycym Nideckim. W tym okresie poświęcił się pracy literackiej. W kręgu dworu królewskiego dał się wówczas poznać jako poeta, choć tych pierwszych utworów poetyckich nigdy nie wydał. Z inspiracji królewskiej podjął się Górnicki przeróbki literackiej zwierciadła arcydzieła humanisty włoskiego Baldassare Castiglione Il Cortegiano, napisanego w latach 1508–1524 (wyd. 1528), tłumaczonego na różne języki europejskie (przekład polski jest piątym z rzędu), nad którą trudził się przez kilka lat; od 1559 do połowy 1565 r. w Wilnie, gdzie początkowo była przeniesiona biblioteka królewska, a później w Tykocinie, dokąd bibliotekę przewieziono ostatecznie. Dworzanin polski, bo taki tytuł otrzymało dzieło Górnickiego, jest doskonałą adaptacją, dostosowaną do polskiej rzeczywistości utworu Castiglione, w którym miejsce dworu Guidobalda Montefeltro w Urbino zajął pałacyk prądnicki biskupa Samuela Maciejowskiego. 18 lipca 1565 r. w Tykocinie Górnicki podpisał dedykację Dworzanina królowi. Już w następnym roku Dworzanina wydrukował jeden z najlepszych drukarzy owych czasów – Maciej Wirzbięta.

Herb Ogończyk

Górnicki zjednał sobie względy i przychylność Zygmunta Augusta, któremu zawdzięczał wiele korzyści, a przede wszystkim nobilitację, nadaną mu listem potwierdzającym w 1561 r. herb Ogończyk, którym się odtąd pieczętował, odcinając się od mieszczańskiego pochodzenia. Król zaopatrzył go w znaczne pobory dworskie. Górnicki został rewizorem w Tykocinie, a na przełomie lat 1571/1572 otrzymał starostwo tykocińskie utworzone po bezpotomnej śmierci ostatniego z rodu Gasztołdów Stanisława (zm. 1542). Spadkobierczynią dochodów z tego starostwa była po zgonie brata Zygmunta Augusta (1572) do 1596 Anna Jagiellonka, z którą Górnicki utrzymywał korespondencję. W Tykocinie, z dala od etykiety dworskiej, osiadł i zajął się dalszą pracą na polu literackim, m.in. tłumaczeniem jednego z najwybitniejszych sofistów Gorgiasza. Między rokiem 1574 a 1579 Górnicki ożenił się z młodszą o blisko 30 lat Barbarą Broniewską, córką koniuszego przemyskiego i starosty medyckiego.

Na stanowisku starosty Górnicki dał się poznać jako gnębiciel chłopów, stosujący metody ucisku pańszczyźnianego; dopuszczał się częstych zatargów w sprawach granicznych, danin, powinności pańszczyźnianych; brał udział w licznych procesach. Uciążliwy dla poddanych, nie cieszył się Górnicki uznaniem również wśród szlachty, a to głównie wskutek sporów w sprawach majątkowych. Niezadowolenie oraz wręcz wrogie nastawienie braci szlacheckiej przeciwko niemu znalazło ujście na zjeździe szlachty województwa podlaskiego w Brańsku w roku 1578, która uchwaliła „bronić się przed nim jak przed wrogiem ojczyzny”. Poza obowiązkami starościńskimi zajmował się też Górnicki gospodarką na roli, skrzętnie ją prowadząc, powiększał swój majątek; nabył wieś podlaską Tokowiska. Kłopoty, zatargi, skargi i procesy raz ze strony samego Górnickiego wszczynane, to znów przeciw niemu zwrócone, ciągnęły się aż do jego zgonu. W chwili śmierci posiadał 5 pozwów sądowych, przeważnie w sprawach majątkowych. Prace bibliotekarskie, nadzór nad skarbcem królewskim złożonym w Tykocinie, wreszcie obowiązki starosty wstrzymały na przeszło 20 lat prace literackie Górnickiego.

Górnicki miał szczególne względy u króla Stefana Batorego, podobnie jak wcześniej u Zygmunta Augusta; w 1576 r. przyjmował króla w Tykocinie, wtedy też za zasługi położone w służbie dyplomatycznej i publicznej otrzymał nadanie starostwa wasilkowskiego. W 1579 r. Batory powierzył mu misję przeprowadzenia wyboru posłów na sejm z województwa podlaskiego, podobną misję pełnił jeszcze na sejmiku w Brańsku.

W latach 80. XVI w. spadały na Górnickiego ciężkie ciosy. Najpierw zmarł serdeczny przyjaciel Jan Kochanowski (1584), potem otoczony podziwem król Batory (1586), a w roku 1587 żona, zostawiając ośmioro dzieci, i Andrzej Patrycy Nidecki, osoba również mu bliska. Te silne wstrząsy były może powodem nawrotu do pracy literackiej. Filozofia stoicka, wyjątkowo mentorska, zbliżona do chrystianizmu, stała się wówczas dla Górnickiego szczególnie bliska. W 1589 r. u krakowskiego drukarza Łazarza Andrysowicza (Drukarnia Łazarzowa) ukazał się wierszowany przekład tragedii Trojanki (Troades) Seneki pod tytułem Troas, a w roku 1593 tegoż autora dostosowany do nowego przeznaczenia duży traktat Rzecz o dobrodziejstwach (De beneficiis). Tematem tego ostatniego utworu jest pojęcie dobrodziejstwa, które pisarz poddaje dokładnej analizie. W owym czasie przesłał także Górnicki Janowi Januszowskiemu swoje uwagi o ortografii polskiej wraz z projektem nowego alfabetu (całość zatytułowana Rozprawa o grafice). Wypowiedź na ten temat Górnickiego oraz Kochanowskiego – z dodatkiem własnych uwag – wydał Januszowski w 1594 r. pod tytułem Nowy karakter polski. Żal po zgonie żony wypowiedział autor w żałobnym wierszu przetykanym motywami Trenów Kochanowskiego. W roku 1594 Górnicki złożył urząd starosty tykocińskiego i wycofał się w zacisze domu w Lipnikach.

Tymczasem nastąpiła elekcja Zygmunta III Wazy. Po zgonie Batorego osłabł autorytet króla, wystąpiły groźne niedomagania co do wymiaru sprawiedliwości, ochrony życia i mienia obywateli. W takim nastroju pisał Górnicki swoje ostatnie prace literackie. Pisarz zajął się sprawami polityki i reformy państwa; powstały dwa utwory wybitnie politycznej treści: Rozmowa Polaka z Włochem o wolnościach i prawach polskich i Droga do zupełnej wolności. W pierwszym Polak jest wyrazicielem sarmackiej ideologii, Włoch odtwarza poglądy samego autora, odważnie krytykujące stosunki polskie, a zwłaszcza «złotą wolność», sądownictwo i wymiar sprawiedliwości. Droga do zupełnej wolności jest traktatem szkicującym zmiany ustrojowe, reformę najwyższych urzędów, sejmu, sądownictwa, skarbu i wojska, przy czym wzorem dla niektórych reform jest ustrój Rzeczypospolitej Weneckiej. Obie prace dotyczyły problemów reformy Rzeczypospolitej; autor wychodził z założenia, że najlepsza reforma nic nie da, jeśli ludzie nie będą do niej odpowiednio przygotowani. Pisarz kładł wielki nacisk na postawę etyczną pojedynczego obywatela. Jedną wersję Rozmowy wydał w 1616 r. przemyski pisarz grodzki Jędrzej Suski jako tekst własny. Skłoniło to synów Górnickiego do opublikowania w tym samym roku Rozmowy z podaniem rzeczywistego twórcy. Droga ukazała się dopiero w 1650 r. w Elblągu.

Między rokiem 1595 a 1603 napisał Górnicki ostatnią większą pracę Dzieje w Koronie polskiej […] od roku 1538 aż do roku 1572, wydaną przez synów w 1637 r. W Dziejach wykorzystał Kronikę polską Bielskiego i w formie cytatów oraz streszczeń przedstawił w porządku chronologicznym swoje czasy, a zwłaszcza życie na dworze Zygmunta Augusta. Nie wiadomo jednak, czy Górnicki odwoływał się do Kroniki polskiej Marcina Bielskiego (wyd. 1567), czy też do jej nowego opracowania z uzupełnieniami jego syna Joachima (wyd. 1597). Odwołując się do Bielskiego oraz do własnej pamięci, autor przypomniał fakty różnej natury i rangi. Wystąpił w roli nie tyle historyka skrupulatnie analizującego bieg dziejów, ile świadka zdarzeń („ja tylko to piszę, com widział abo czegom miał wiadomość dostateczną”). Własnym sumptem wydał jeszcze w 1598 r. żartobliwy drobiazg Raczył, w którym kpił z nadużywania słowa „raczył” w słowie żywym i pisanym. Natomiast już pośmiertnie w 1624 r. została wydana Rozmowa złodzieja z czartem (Demon Socratis) napisana na modłę dialogów platońskich.

Łukasz Górnicki zmarł w Lipnikach pod Tykocinem 22 lipca 1603 r., pochowany został w Tykocinie w kościele tamtejszych bernardynów zbudowanym na wyspie Narwi, wcześnie zrujnowanym. W Tykocinie przy wyjeździe na Tatary po prawej stronie drogi w okolicach zamku stoi krzyż ufundowany przez synów Łukasza Górnickiego z tekstem łacińskim na tablicy u jego stóp. Na krzyżu wysoko umieszczono tabliczkę z tłumaczeniem tekstu: „ŁUKASZOWI GÓRNICKIEMU/ TYKOCIŃSKIEMU I WASILKOWSKIEMU STAROŚCIE / CZTERECH KRÓLÓW POLSKI ZYGMUNTA AUGUSTA,/ HENRYKA, STEFANA BATOREGO,/ ZYGMUNTA III, SEKRETARZOWI / WIELKIEMU NA DWORZE I W RZECZPOSPOLITEJ MĘŻOWI,/ MAŁY TEN POMNIK JAN I ŁUKASZ SYNOWIE OJCU (POSTAWILI). / ON SAM DUCHEM, UMYSŁEM, PISMAMI I OBYCZAJAMI WIĘKSZĄ SOBIE I WIECZNĄ PAMIĘĆ U LUDZI ZOSTAWIA. / ZMARŁ ROKU PAŃSKIEGO 1603 DNIA 22 MIESIĄCA LIPCA WIEKU SWEGO 71 LAT” (tłumaczenie epitafium z języka łacińskiego). W dziejach staropolskiego życia literackiego zajmuje Górnicki czołowe miejsce jako tłumacz nowoczesnego, renesansowego arcydzieła, jako jeden z najświetniejszych stylistów i miłośników języka polskiego.

W 1977 r. na kamienicy pod nr. 2 w Rynku Głównym w Oświęcimiu została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona Górnickiemu następującej treści:

PILS MANIBUS LUCAE GORNICII / ŁUKASZ GÓRNICKI /1527-1603 / TWÓRCA „DWORZANINA POLSKIEGO” / SEKRETARZ I BIBLIOTEKARZ / ZYGMUNTA AUGUSTA / CHLUBA RODZINNEGO MIASTA OŚWIĘCIMIA / W 450 ROCZNICĘ URODZIN WDZIĘCZNI POTOMNI

Łukasz Górnicki jest patronem m.in. Miejskiej Biblioteki Publicznej w Oświęcimiu [1], Miejskiego Gimnazjum nr 2 w Oświęcimiu i Książnicy Podlaskiej w Białymstoku [2].

Źródła

• Stanisław Bodniak, Karta z bibljotekarskich i starościńskich zajęć Górnickiego, Kraków 1928;
• Bronisław Czarnik, Żywot Łukasza Górnickiego, Lwów 1883;
• Ignacy Kozielewski, Łukasz Górnicki: studium historyczno-literackie, Lwów 1929;
• Jakub Zdzisław Lichański, Łukasz Górnicki, Wrocław 1982, ISSN 0077-6181;
• Jakub Zdzisław Lichański, Łukasz Górnicki: sarmacki Castiglione, Warszawa 1998, ISBN 83-7181-015-6;
• Rafał Lowenfeld, Łukasz Górnicki, jego życie i dzieła: przyczynek do dziejów humanizmu w Polsce, Warszawa 1884;
• Łukasz Górnicki i jego czasy , pod red. B. Noworolskiej i W. Steca, Białystok 1993;
• Łukasz Górnicki i jego włoskie inspiracje, pod red. P. Salwy, Warszawa 2005, ISBN 83-89100-67-3;
• Roman Pollak, Górnicki Łukasz (1527-1603) , w: Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, cz. 3, z. 38, Wrocław 1960;

Łukasz Kadziewicz

Łukasz Kadziewicz (ur. 20 września 1980 w Dobrym Mieście) – siatkarz, reprezentant Polski, dwukrotny olimpijczyk oraz wicemistrz świata z 2006.

6 grudnia 2006 za wybitne osiągnięcia sportowe, Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył go Złotym Krzyżem Zasługi.

Kariera

Pierwsze kroki w tej dyscyplinie sportu rozpoczął w wieku 12 lat. Występował m.in. na olimpiadzie w Atenach 2004, olimpiadzie w Pekinie 2008 i w Lidze Światowej w 2001, 2003, 2004 i w 2005 oraz 2007 roku. W okresie 25 kwietnia 2005 – 31 grudnia 2005, razem z Krzysztofem Ignaczakiem oraz Andrzejem Stelamchem, zawieszony w prawach reprezentanta kadry narodowej za niesportowy tryb życia. Powołany do kadry Polski na Ligę Światową w 2006 r. W tym samym roku brał udział w Mundialu, gdzie polska reprezentacja zdobyła wicemistrzostwo świata. Dodatkowo w rankingu najlepiej serwujących zawodników na mistrzostwach zajął 2 miejsce (0,36 pkt/set), w rankingu najlepiej blokujących zawodnik uplasował się na 7 pozycji (0,75 pkt/set). Wystąpił z kadrą na Lidze Światowej 2007 i Mistrzostwach Europy (również 2007). Polska zajęła tam zaledwie 11 miejsce, a Kadziewicz był jednym z niewielu wyróżniających się zawodników.

W nowym klubie (Sparklig Milano) nabawił się kontuzji (pęknięcie jednej z kości śródstopia), która wykluczyła go z kadry na turniej prekwalifikacyjny do Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2008 roku.

Końcówka roku 2007 nie była szczęśliwa dla środkowego bloku reprezentacji Polski. Powrót „Kadzia” do optymalnej formy po kontuzji wydłużył się. Na dodatek na jednym z treningów Łukasz nadciągnął mięsień i ponownie zlecono mu rehabilitację. Polak dopiero w pierwszym spotkaniu Nowego Roku pojawił się na chwilę na boisku. Sparkling sensacyjnie pokonał Sisley Treviso, a Kadziewicz nie zdobył punktu. W 2008 roku w związku z bankructwem Sparklingu Milano, Kadziewicz przeniósł się do beniaminka PlusLigi – Trefla Gdańsk. W roku 2009 podpisując jednoroczny kontrakt Polak został zawodnikiem Lokomotiw Biełgorod. Z tym zespołem udało u się wywalczyć srebrny medal rosyjskiej Superligii. Po 5 letniej przerwie wrócił do Gazopromu Surgut. Obecnie jest na etapie poszukiwania klubu na sezon 2011/2012.

Sukcesy

• Olimpijczyk Ateny 2004, Pekin 2008
• Wicemistrz Polski z PZU AZS Olsztyn (2004)
• Wicemistrz Polski z Jastrzębskim Węglem (2006)
• Wicemistrz Świata (Japonia 2006)
• Wicemistrz Polski z Jastrzębskim Węglem (2007)
• Wicemistrz Rosji z Lokomotiwem Biełgorie-Biełgorod (2010)

Ciekawostki

• Jest autorem magazynu sportowego „Kadziu Project”. Program powstał we współpracy z telewizją Polsat Sport i przedstawia reprezentację piłki siatkowej mężczyzn „od kuchni”, kontynuowany później przez Krzysztofa Ignaczaka, magazynem „Igłą szyte”..

Linki zewnętrzne

• Sylwetka Łukasza Kadziewicza

Zdzisław Nurkiewicz

Zdzisław Nurkiewicz ps. „Noc”, „Nieczaj”, „Bator”, „Błyskawica” (ur. 10 lutego 1901 we Włocławku, zm. 12 stycznia 1980 w Czatkowicach) – rotmistrz Wojska Polskiego.

W latach 1918-1919 służył jako ochotnik w 31 Pułku Strzelców Kaniowskich, a kampanię wrześniową 1939 r. odbył w szeregach 27 Pułku Ułanów im. Króla Stefana Batorego w Nieświeżu. Został ciężko ranny. Dowódca Nowogródzkiej Brygady Kawalerii, gen. bryg. Władysław Anders awansował go na chorążego i wnioskował o odznaczenie Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

W czasie II wojny światowej aktywnie działał w konspiracji ZWZ – AK. W latach 1941-1942 w Obwodzie AK w Nieświeżu, kryp. „Strażnica”, „Niedźwiedzica”, a później w Obwodzie AK Stołpce.

W latach 1942-1944 działał w grupie Miłaszewskiego i organizował w Puszczy Nalibockiej Dywizjon 27 Pułku Ułanów (nazywany przez miejscową ludność „Legionem Nurkiewicza” lub „Królem Nocy”).

Od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r. walczył w Puszczy Kampinoskiej, powstaniu warszawskim i w lasach opoczyńskich. Rozbudował dywizjon i był jego ostatnim dowódcą. W czasie walk był dwukrotnie ranny. Ostatnie boje toczył wspólnie z 25 Pułkiem Piechoty AK Ziemi Piotrkowskiej.

Po wojnie w 1959 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy UB, a następnie skazany przez sąd na karę śmierci, później zamienioną na 15 lat ciężkiego więzienia. Dopiero w marcu 2005 r. został całkowicie zrehabilitowany. Spoczywa na cmentarzu parafii Św. Marcina w Krzeszowicach obok Krzyża Katyńskiego. Miał siedmioro synów i córkę.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Walecznych – trzykrotnie
• Krzyż Zasługi
• Krzyż Armii Krajowej
• Warszawski Krzyż Powstańczy
• Medal Wojska – czterokrotnie

oraz wiele innych odznaczeń, medali i odznak oraz sportowych wyróżnień II RP.

Linki zewnętrzne

• Zdzisław Nurkiewicz